Kadınlar, işgücü piyasasında erkeklere kıyasla hala daha düşük ücret alıyor. Cinsiyete dayalı ücret farkı, sadece ekonomik eşitsizliği değil, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini de derinleştiriyor. Avrupa'da bu fark yavaş da olsa kapanırken, Türkiye gibi ülkelerde mücadele daha uzun bir yol gerektiriyor.
Cinsiyet Eşitsizliği
Ülkemizde cinsiyet eşitliği için 300 yıl gerekli olduğunu biliyoruz. Cinsiyete dayalı ücret farkı, yalnızca kadınların ekonomik olarak geride kalmasına değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin pekişmesine de neden oluyor. TÜİK verilerine göre biliyoruz ki kadınlar erkeklerden daha az ücret alıyor.
Kadınlar, küresel iş gücü piyasasında da hala erkeklere kıyasla daha düşük ücretler alıyor. Bu durum ekonomik eşitliği sağlamaya yönelik çabaların yetersizliğini gösteriyor. İzlandalı kadınların ücret eşitsizliğine karşı grevi dünya çapında bu soruna dikkat çeken önemli bir örnek.
Cinsiyete dayalı ücret farkı ile, sadece ekonomik eşitsizlik değil, toplumsal cinsiyet eşitsizliği de derinleşiyor. Avrupa’da tablo bu küresel eğilimden farklı değil. Euronews tarafından aktarılan veriler, kıtada ilerleme olmasına rağmen eşitsizliğin hâlâ güçlü şekilde sürdüğünü gösteriyor. Üstelik sorun yalnızca ücret farkı değil. İşe erişimden kariyer basamaklarına kadar uzanan çok katmanlı bir eşitsizlik söz konusu.
Avrupa’da Ücret Farkı
2022 verilerine göre Avrupa Birliği’nde kadınlar saatlik kazançta erkeklerden ortalama yüzde 12,7 daha az kazanıyor. Bu oran ilk bakışta sınırlı görünebilir. Ancak pratikte ciddi bir kayba işaret eder.
- Erkekler 100 euro kazanırken kadınlar ortalama 87,3 euro alıyor
- Bu farkı kapatmak için kadınların yılda yaklaşık 1,5 ay fazladan çalışması gerekiyor
Ülkeler arasında fark daha da çarpıcıdır. Estonya’da bu oran yüzde 21’i aşarken, Avusturya ve Almanya gibi gelişmiş ekonomilerde de yüksek seviyede seyrediyor. Lüksemburg ise istisna oluşturarak kadınların biraz daha fazla kazandığı tek ülke olarak öne çıkıyor.
İlerleme Var Ama Yavaş
Son 10 yılda Avrupa’da cinsiyete dayalı ücret farkı azaldı. Ancak bu düşüş oldukça sınırlı kaldı. 2012’de yüzde 16,4 olan fark, 2022’de yüzde 12,7’ye geriledi.
Bazı ülkeler dikkat çekici iyileşmeler sağladı:
- İspanya yaklaşık 10 puanlık düşüşle öne çıkıyor
- İzlanda ve Estonya da önemli ilerleme kaydetti
Buna rağmen bazı ülkelerde farkın artması, sorunun yapısal olduğunu gösteriyor. Yani sadece ekonomik büyüme veya eğitim artışı bu problemi tek başına çözmüyor.
Özel Sektör ve Cam Tavan Etkisi
Veriler, ücret eşitsizliğinin özel sektörde daha belirgin olduğunu ortaya koyuyor. 24 Avrupa ülkesinin 21’inde özel sektör, kamuya göre daha yüksek ücret farkına sahip. AB veri ajansı Eurostat'a göre bunun temel nedeni şeffaf ücret politikalarının eksikliği. Buna ilave olarak performans ve terfi süreçlerindeki öznellik ve üst yönetimde kadın temsilinin düşük olması da etken olabilir.
Özellikle “cam tavan” etkisi kritik. Avrupa’da yöneticilerin sadece yüzde 35’i kadın. Üstelik yöneticilik pozisyonlarında ücret farkı yüzde 23’e kadar çıkıyor. Yani kadınlar yalnızca daha az temsil edilmiyor, temsil edildiklerinde de daha az kazanıyor.
Kadınlar Daha Eğitimli Ama Daha Az Kazanıyor
En çarpıcı çelişkilerden biri eğitim ve istihdam arasındaki farktır. Almanya ve Avusturya hariç neredeyse tüm AB ülkelerinde yükseköğrenim görmüş kadınların oranı erkeklerden daha yüksek. Buna rağmen:
- Kadınların istihdam oranı erkeklerden düşük
- İş gücüne katılımda yaklaşık 10 puan fark var
Bu durum, sorunun bireysel tercihlerden çok sistemsel dinamiklerle ilgili olduğunu ortaya koyuyor. Kadınların daha az kazanmasının başlıca nedenleri şöyle özetlenebilir:
- Düşük ücretli sektörlerde yoğunlaşma (sağlık, bakım, eğitim)
- Yarı zamanlı çalışma oranının yüksek olması
- Ücretsiz bakım yükünün büyük kısmını üstlenmeleri
- Aynı işte bile ücret ayrımcılığına maruz kalmaları
Özetle, Avrupa’da cinsiyete dayalı ücret farkı artık sadece bir ekonomi meselesi değil. Aynı zamanda iş dünyasının kültürü, liderlik yapısı ve sosyal politikalarıyla doğrudan bağlantılı bir eşitlik sorunu olarak varlığını sürdürüyor.
Euronews'in haberinin tamamına buradan ulaşabilirsiniz.
